Zoals vermeld of zoals vermeldt: het is altijd "zoals vermeld", met één d. In deze constructie is "vermeld" namelijk geen werkwoordsvorm van de tegenwoordige tijd, maar een voltooid deelwoord. Je zegt eigenlijk "zoals (hierboven is) vermeld" of "zoals (eerder werd) vermeld". Het voltooid deelwoord van vermelden is vermeld, en een voltooid deelwoord krijgt nooit een extra t. "Zoals vermeldt" is dus altijd fout, in welke zin je het ook gebruikt. De verwarring ontstaat omdat "vermeldt" wel bestaat: dat is de vorm bij hij, zij, het, u of een andere derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd, bijvoorbeeld "hij vermeldt zijn adres". Maar na "zoals" zonder onderwerp erbij gaat het om een deelwoord, en dan schrijf je het kort.
Waarom is "vermeld" hier een voltooid deelwoord?
De zin "Zoals vermeld, sluit het kantoor vrijdag eerder" is een verkorte versie van "Zoals eerder is vermeld, sluit het kantoor vrijdag eerder". De woorden "eerder is" laat je weg, maar de grammaticale functie van "vermeld" verandert daardoor niet. Het blijft het voltooid deelwoord dat bij het hulpwerkwoord "is" of "werd" hoort. Je ziet dezelfde constructie bij andere werkwoorden: "zoals besproken", "zoals afgesproken", "zoals gezegd", "zoals beloofd". Bij die vormen twijfelt bijna niemand, omdat ze er niet uitzien als een tegenwoordige tijd. Bij vermelden gebeurt dat wel, omdat de stam "vermeld" toevallig gelijk is aan het voltooid deelwoord.
Een handige test: vervang vermelden door een werkwoord met een duidelijk ander voltooid deelwoord, zoals "schrijven". Je zegt "zoals geschreven" en niet "zoals schrijft". Werkt die vervanging, dan weet je zeker dat je met een deelwoord te maken hebt en dus "vermeld" moet schrijven.
Wanneer schrijf je wél "vermeldt" met dt?
"Vermeldt" is correct als het werkwoord in de tegenwoordige tijd staat en het onderwerp een derde persoon enkelvoud is, of als je "u" als onderwerp gebruikt. Voorbeelden: "De website vermeldt de openingstijden", "Zij vermeldt haar telefoonnummer niet", "U vermeldt in uw brief dat u akkoord gaat". De regel is hetzelfde als bij elk ander werkwoord met een stam op een d: stam plus t. Bij "ik" is het "ik vermeld", bij "jij" achter het werkwoord ook "vermeld jij?", en bij "hij" wordt het "hij vermeldt".
De vorm "zoals vermeldt" kan dus in theorie alleen voorkomen als "zoals" een echte bijzin inleidt met een onderwerp, bijvoorbeeld "zoals de folder vermeldt". Dan hoort de t er wel bij, want "de folder" is het onderwerp. Let op het verschil: "zoals de folder vermeldt" is goed, "zoals vermeldt" zonder onderwerp is fout. Het onderwerp maakt het verschil.
Welke varianten kom je in de praktijk tegen?
In zakelijke mails en brieven duikt de constructie vaak op als "zoals vermeld in", "zoals hierboven vermeld", "zoals eerder vermeld" of "zoals vermeld staat". Die laatste variant is interessant: "zoals vermeld staat" is correct, want "staat" is de persoonsvorm en "vermeld" het deelwoord. Je ziet ook "zoals reeds vermeld" in formelere stukken. In al deze gevallen blijft het "vermeld" met één d.
- Zoals vermeld in de bijlage, is de levertijd twee weken.
- Zoals hierboven vermeld, betaal je pas na ontvangst.
- Zoals eerder vermeld, verhuizen we per 1 januari.
- Zoals vermeld staat op de factuur, geldt een betaaltermijn van dertig dagen.
Bij twijfel kun je de constructie altijd omzetten naar een volledige bijzin met "is" of "werd". Past "zoals is vermeld" of "zoals werd vermeld", dan is "vermeld" juist. Daarnaast geeft Onze Taal op de website heldere uitleg over vergelijkbare twijfelgevallen met d en dt.
Hoe zit het met de komma na "zoals vermeld"?
Strikt genomen is een komma na een korte inleidende bijzin niet verplicht, maar bij "zoals vermeld" is het meestal wel prettig voor de leesbaarheid. De komma markeert waar de tussenzin ophoudt en de hoofdzin begint. Vergelijk "Zoals vermeld sluit het kantoor vrijdag" met "Zoals vermeld, sluit het kantoor vrijdag". De tweede versie leest net wat soepeler, vooral in langere zinnen. Staat "zoals vermeld" midden in de zin, dan zet je er aan beide kanten een komma omheen: "De levering is, zoals vermeld, uitgesteld tot volgende week".
Let er ook op dat na de komma de persoonsvorm meestal vooraan komt (inversie). Je schrijft dus "Zoals vermeld, sluit het kantoor" en niet "Zoals vermeld, het kantoor sluit". Die inversie is logisch, want "zoals vermeld" fungeert als bijwoordelijke bepaling vooraan de zin, en dan wisselen onderwerp en persoonsvorm van plaats.
Waarom gaat het bij werkwoorden op een d zo vaak mis?
De Nederlandse werkwoordspelling kent een paar valkuilen die allemaal op hetzelfde neerkomen: de uitspraak helpt je niet. "Vermeld" en "vermeldt" klinken precies hetzelfde, net als "word" en "wordt" of "antwoord" en "antwoordt". Je moet dus elke keer grammaticaal redeneren in plaats van op je gehoor afgaan. Bij werkwoorden met een stam op d komt daar nog bij dat de stam en het voltooid deelwoord vaak identiek zijn, zoals bij vermelden, melden, antwoorden en branden. Daardoor lijken de vormen op elkaar terwijl ze iets heel anders doen in de zin.
De oplossing is steeds dezelfde drietrapsraket. Vraag je eerst af of het woord een persoonsvorm is of een deelwoord. Is het een persoonsvorm, bepaal dan het onderwerp en de tijd. Is het een deelwoord, dan gebruik je de vaste vorm uit het rijtje van het werkwoord. Voor vermelden is dat: vermelden, vermeldde, vermeld. Wie twijfelt, kan de juiste vormen altijd nakijken in de Woordenlijst Nederlandse Taal, de officiële spellinglijst van de Taalunie. Het Taaladvies van de Taalunie behandelt daarnaast veel van dit soort twijfelgevallen met voorbeelden.
Welke alternatieven kun je gebruiken als je het wilt vermijden?
Vind je "zoals vermeld" wat stijf of wil je de dt-discussie helemaal uit de weg gaan, dan zijn er genoeg alternatieven die hetzelfde betekenen. "Zoals gezegd", "zoals aangegeven", "zoals besproken" en "zoals afgesproken" doen in de meeste zakelijke contexten hetzelfde werk. In informele teksten kun je ook simpelweg schrijven "ik zei het al" of "eerder in deze mail staat". Een verwijzing als "zie hierboven" of "zie de bijlage" is vaak zelfs duidelijker, omdat de lezer dan meteen weet waar hij moet kijken.
Toch is er niets mis met "zoals vermeld". Het is correct, kort en algemeen begrepen. De enige voorwaarde is dat je het met één d schrijft. Meer achtergrond over de Nederlandse werkwoordspelling en de regels voor voltooid deelwoorden vind je op Wikipedia, en wie zijn kennis wil opfrissen kan terecht bij de spellingadviezen van Onze Taal. Houd vooral de kernregel vast: na "zoals" zonder onderwerp staat een deelwoord, en een deelwoord krijgt nooit een extra t.
